حزب توده^ء ایران، اسطوره^ء اپورتونیسم

نگاهی اجمالی به کارنامه حزب توده^ء ایران و مواضع این تشکیلات نسبت به اعتراضات زنان در سال 1357

پویا عزیزی – بررسی دقیق مواضع حزب توده ایران و بررسی کارنامه آن در برخورد با مسایل زنان، نیازمند یک پژوهش تاریخی و مشاهده تمام اسناد به جامانده از آن دوران است. کاری که در مقطع فعلی به دلیل پراکندگی این اسناد و عدم دست­رسی به تمامی یا بخش عمده­ای از آن اسناد، و در مقطع زمانی کوتاه، برای من به عنوان نویسنده این یادداشت مقدور نبوده است.

به همین خاطر، سعی بر آن داشته­ام که از آن­چه در اختیار بوده است به درستی و تا حد امکان استفاده کنم. حوزه موضوعی بررسی، طبیعتا این اجبار را برای نگارنده دارد؛ که در اینجا به تاریخ­چه تشکیل و کارنامه عمل­کرد این تشکیلات نپردازد. به همین دلیل که از حوزه بررسی­اش، طبیعتاً خارج بوده است.

خدمات و دست­آوردهای مبارزات حزب توده، در ایجاد سنت روشنفکری و سنت سیاسی چپ در ایران، بیش از آن، برجسته و روشن است که به چشم تیزبین تاریخ نیامده باشد. از همین رو اگر به اجمال و به سرعت از مسایلی عبور کرده و فهرست­وار به آن­ها اشاره شده است، شاهدی بر این مدعا نخواهد بود که نگارنده، آن­ها را نادیده گرفته و یک­جانبه به قاضی رفته است.

به هر روی کلیه دعاوی و وقایع ذکر شده به عنوان بخش­هایی از تاریخ و از منابع معتبری که بیشینه، توسط انتشارات خود حزب منتشر شده ­اند، مورد استفاده و ارزیابی قرار گرفته اند.

حزب تودهء ایران و مبارزات زنان

اکنون که 70 سال از زمان تاسیس حزب توده^ء ایران می­گذرد و فراز و نشیب­های بسیاری را تا امروز پشت سر نهاده است. احتمالاً این حزب را می­توان یکی از اولین، احزاب و تشکّل­های ایرانی دانست که به مسائل زنان توجّه ویژه­ای نشان داده است.

در شرایط بحرانی جنگ جهانی دوم و تبعاتِ آن در جامعه^ء واپس­مانده­ای چون ایرانِ آن­روز¹، حزب توده تنها حزب و سازمانی است که به طور مشخص از اعضاء و کادرهای زن استفاده کرده و با همین نیرو، نهادی به نام “تشکیلات زنان” را می­سازد. تشکیلات زنان چنان که شرح آن خواهد رفت بعداً به “تشکیلات دموکراتیک زنان” تغییر نام می­دهد.

فراکسیون پارلمانی حزب در سال 1322 و برای اولین بار در تاریخ ایران، لایحه^ء ویژه^ء برابری زن و مرد را به مجلس ارائه می­کند که حتا با مخالفت نمایندگان مترقی مجلس آن زمان روبه­رو می­شود.

حزب، هم­چنین بخش ششم اولین مرام­نامه^ء خود را به زنان مختص کرده و توسعه حقوق اجتماعی و برقراری حقوق زنان، حق انتخاب­شدن و انتخاب­کردن در مجلس مقننه و انجمن­های ایالتی و بلدی – بهبود اوضاع مادی و تامین استقلال اقتصادی زنان – تاسیس و افزایش موسسات حمایت مادران و کودکان بی­بضاعت – تساوی حقوق زوجین و تجدید نظر در قوانین زناشویی و طلاق و در بخش مربوط به کارگران مواد تساوی دستمزد کارگران زن و مرد و استفاده زنان کارگر و مستخدم از مرخصی با دریافت حقوق در دوره وضع حمل، حداقل سه ماه را جزیی از برنامه^ء اصلی خود می­داند.

تشکیلات زنان حزب توده^ء ایران در سال 1322 فعالیت خود را با شعار مبارزه در راه به دست آوردن حقوق مساوی با مردان، مبارزه در راه حفظ صلح، مبارزه برای دستمزد مساوی با مردان در مقابل کار مساوی، و مبارزه علیه فاشیسم آغاز کرده و در همان دوره، هفته نامه^ء “جهان زنان” را به عنوان ارگان رسمی خود به انتشار می­رساند.

تابستان 1324 نیز “بیداریِ ما” ماه­نامه^ء وابسته به حزب، به سردبیری زهرا اسکندری، که با شعار “ما نیز در این خانه حقی داریم” منتشر شده و خود از اولین نشریه­هایی است که مستقیما به مسائل زنان و سهم­خواهی آن­ها می­پردازد و تا سال 1327 که حزب مورد حمله رژیم قرار می­گیرد بی­وقفه منتشر می­شود. در جریان این حمله مسئولان تشکیلات زنان نیز تحت تعقیب قرار گرفته یا دستگیر می­شوند.²

در سال 1325 تشکیلات زنان حزب توده ایران به عضویت فدراسیون دموکراتیک بین المللی زنان که مدافع حقوق زنان در تمامی کشورهاست درآمده و پس از آن به تشکیلات دموکراتیک زنان ایران تغییر نام می­دهد.

در سال 1329 روزنامه جهان زنان با شعار تساوی حقوق زنان با مردان، و مبارزه در راه حفظ صلح و دفاع از حقوق کودکان از سوی تشکیلات دمکراتیک زنان ایران منتشر می­شود و هیات تحریریه آن از تمامی زنان مترقی و مدافع حقوق زنان دعوت به همکاری می کند.

“تشکیلات دموکراتیک زنان” هم­چنین مراسم 8 مارس سال 1331 را به تظاهراتی خیابانی بدل کرده و جمعیتی نزدیک به 5000 نفر را به خیابان می آورد و واکنش خبرنگار یونایتدپرس را این گونه برمی­انگیزد:

“اجتماع 5000 زن با پلاکارتها و شعارهایی مانند «مادرانی که زندگی می‏بخشند، باید از آن دفاع کنند!» و کودکان با داشتن شعارهایی چون «مادر از من دفاع کن ـ ما نان و بهداشت می‏خواهیم» درتهران.”

با توقف فعالیت­های حزب توده پس از کودتای 28 مرداد 1332 و مهاجرت سران حزب به خارج از کشور و طبیعتاً  ایجاد فضای اختناق کودتایی، فعالیت­های حزب توده ایران نیز متوقف شده و تشکیلات زنان حزب نیز از این قاعده مستثنا نبوده است.

تلاش کلی حزب برای بازسازی دوباره تشکیلاتش در سال 1341 ناموفق ماند تا دوباره در اوایل سال 1350 موفق به این بازسازی شده و تبلیغات خود را ادامه داد.

آن دسته از اعضای تشکیلات زنان حزب که کادرهای حزب محسوب می­شدند، از خفقان و حملات شدید حکومت در امان نبودند و آن­ها که دستگیر نشدند نیز فعالیت­شان به شکل منفرد و محفلی ادامه یافت.

حزب توده^ء ایران سرانجام با انتخاب “مارکسیسم-لنینیسم” در پلنوم 15 تیرماه 1354 شکلی تازه و دوباره به خود گرفت و این بازسازی منجر به نتایجی هم شد.

پیروزی مردم بر رژیم شاه، موضع حزب و بازسازی دوباره “تشکیلات دموکراتیک زنان ایران”

گزارش هیئت اجرایی پلنوم شانزدهم حزب، در اعلامیه 27 دی­ 1357 یک روز پس از خروج شاه از ایران، تشکیل شورای انقلاب به ابتکار آیت­الله خمینی و تعیین بازرگان به عنوان نخست وزیر را تایید و بر لزوم پشتیبانی از دولت او تاکید کرد.

مشی سیاسی حزب نیز این­گونه تعریف شد: ” … اولین و مهم­ترین وظیفه حزب ما در این زمینه،کوشش در این راه است که با همکاری همه­جانبه، با همه نیروهای راستین انقلابی خلق، در درجه اول، با نیروهایی که تحت رهبری آیت­الله خمینی قرار دارند، نهال جوان پیروزی به دست آمده را، که با خون ده­ها هزار مبارز قهرمان آبیاری شده است تحکیم کنیم”³

تشکیلات دموکراتیک زنان نیز، که در دوران اوج مبارزات مردمی توسط زنانی که کادرهای ورزیده^ء حزب بودند بازسازی شده بود و به ترویج مواضع حزب در میان زنان پرداخت.⁴

 تشکیلات دموکراتیک زنان نیز، موضع خود را در قبال دعوت آیت­الله خمینی به بسیج همگانی برای مقابله با امپریالیسم آمریکا و مزدورانش در اطلاعیه­ای این چنین اعلام می کند: ” ما زنان و مادران آماده­ایم تا در برابر هرگونه تجاوز آمریکا، آموزش نظامی بگیریم و مسلح شویم و تا پای جان از انقلاب اسلامی­مان دفاع کنیم.”

هم چنین در ابتدای اساس­نامه و برنامه تشکیلات دموکراتیک زنان، هم­سویی با جریان اسلامی آیت­الله خمینی و ادامه خط ضد امپریالیستی، این­گونه فرموله شده است:

” زنان با وجود بندهای خانوادگی و وجود و زنجیرهای گران قوانین نادرست، که آن­ها را به حاشیه جامعه رانده و از جریان زندگی برکنار نگاه داشته بودند، قدم به میدان نبرد گذاشتند و در راه استقلال و آزادی کشور عزیزمان، از هیچ فداکاری و گذشتی دریغ ننمودند. نمونه برجسته این مبارزات جنبش تنباکو و مبارزان پیگیرانه، گاه محدود و گاه گسترده زنان در دوران سراسر ستم و وحشت دودمان پلید پهلوی می باشد و از همین روست که امام خمینی در مورد زنان به حق گفته اند: «زن مربی جامعه است!»، «مربی انسان­ها زن است!» ، «ما نهضت خود را مرهون زنان می دانیم!» “

برنامه هم چنین در بخش­های بسیاری بر این موضع به شدت پای می فشارد و در ادامه می آورد: “پس از پیروزی عظیم انقلاب ضد امپریالیستی میهن ما و در مرحله دشوار حفظ و سازندگی انقلاب، زنان ما علیرغم بی حقی­هایی که برای آن­ها وجود دارد، با فداکاری و رشد سیاسی تحسین­انگیزی، هرگز از خط صحیح و انقلابی منحرف نشدند. در این دوران دشوار بسیار بودند و هستند کسانی که می­خواستند و می­خواهند موضوع زن را بهانه قرار داده و بی حقی او را مستمسکی سازند تا به انقلاب و رهبر آن امام خمینی بتازند. ضد انقلاب که در بسیاری از نقاط ایران سعی کرد، با دامن زدن به اختلافات و سوءاستفاده از هر نقطه ضعفی به تضعیف انقلاب و رهبری آن بپردازد، کوشید تا زنان را هم علیه انقلاب بر انگیزد و آن­چه را که اکنون عمده و اصلی است در درجه دوم اهمیت قرار دهد.”

آن چه از این عبارات و کل متنی که به آن اشاره شد بر­می­آید درجه­بندی خواست­های زنان در انقلاب ایران به خواست­های درجه­دوم در نگرش ایدئولوگ­های حزب توده و سازمان دموکراتیک زنان ایران است. نگرشی که خواست­های زنان را توسط خودشان، در درجه دوم دسته­بندی می­کند و حمایت از ارتجاع اسلامی را بر آن ارجح دانسته و درجه اول بررسی کند نیز جز از اپورتونیسم حزب توده و رهبرانش در آن زمان بر نمی آید.

انتهای متن مورد بحث، اشاره به صحبت­هایی از آیت­الله خمینی دارد که در جمع معلولین انقلاب ارائه شده است: ” شما بیدار بشوید ای ملت عزیز که دشمن در کمین است، ما باید این گردنه­ها را طی کنیم، باید همه قوایمان را مجتمع کنیم، برای نجات دادن یک کشور…”

سازمان دموکراتیک زنان در ادامه موضع خودش را به شکل فرصت­طلبانه­ای به موضع تمام زنان ایران تعمیم می­دهد و می­نویسد: “نیمی از جمعیت ایران، زنان، دعوت امام را از جان و دل پذیرفته­اند و این­ها هستند که با فروتنی و بدون انتظار و توقع، و با علم به این که حق مسلم شان پایمال شده است، بیدار دل و آگاه در پی این هستند که گردنه­ها را طی کنند و کشورشان را نجات دهند!”

این در حالی بود که بخش گسترده­ای از زنان شهری ایران در حال اعتراض به حجاب اجباری بوده و مورد حمله فالانژها قرار می­گرفتند که در ادامه شرح آن خواهد رفت.

مشکل آن­جایی رخ نموده بود که خواست­ها و مسایل زنان، که حاصل رشد جامعه در دوران انقلابی بود، بخشی از رهبری سیاسی­اش را به نمایندگانی سپرده­بود، که آن­چه بر زنان می­رود را نه تنها تاب آورده، بل­که توجیه و درجه­بندی هم می­کردند. دستگاهی که تشکیلات دموکراتیک زنان با آن می اندیشید، دستگاه بهره­کشی از زنان برای رسیدن به قدرت سیاسی و سپس درجه­بندی آن­ها و در پایان دعوت­شان به سکوت بود.

آذر منصور، موسس و یکی از سی مسئول تشکیلات دموکراتیک زنان در این­باره می­گوید: ” اين ايراد صد در صد درست است. سازمان زنان اگر می­خواهد موفق باشد، بايد مستقل از سازمان­های سياسی عمل کند. متاسفانه ما در تشکيلات زنان، صد در صد اهداف حزب و حتی بحث های سياسی روز حزب را در جلسات خود مطرح می کرديم ….حزب که صدمه خورد، تشکيلات زنان هم پشت سر آن ضربه خورد. چون قابل تفکيک نبودند. تمام مسئولين که خودمان بوديم، هنگامی که تحت تعقيب و پي­گرد قرار گرفتيم، باعث شد که تشکيلات هم نتواند درست پا بگيرد و آسيب ديد .اين شرايط باعث شد تا اصلا تشکيلات از هم بپاشد. شايد اگر ما عضو حزب نبوديم، زمان بيش­تری دوام می­آورديم و می­توانستيم کار کنيم!”⁵

آری! تفکر مردسالار و پدرسالار حزب برای کسب قدرت سیاسی، که به روشی فرصت­طلبانه از دل مارکسیسم-لنینیسم بیرون کشیده شده­بود. زنان را نیز چنان در برگرفته بود که خود خواسته­های خود را در درجه دوم ارزیابی و به این طریق پایه­های استبداد و قدرتی مردانه را مستحکم می­کرد و بند را بر نیمی از جامعه زنان می­نهاد و تشکیلات دموکراتیک زنان نیز حامی آن بود. تفکری از نوعی که سازمان اکثریت نیز پس از انشعاب سازمان چریک­های فدایی خلق ایران، گویی آن را پذیرفته بود.

به واقع سازمان دموکراتیک زنان به عنوان سازماندهی بخشی از کادرهای زنِ حزب، اگر چه سازمانی متشکل از زنان، اما فاقد توانایی برای حرکتی کاملا برابری خواهانه و زنانه بود. دلیل این امر را هم می­توان در وابستگی تمام کمال آن به حزب، بررسی کرد. سازمان زنانی که پدری چون حزب توده ایران دارد. از پیش پدرسالاری را پذیرفته است و نمی­تواند سازمان زنان معنا بدهد.

از سویی دیگر نمی­تواند دموکراتیک هم باشد، چرا که سازمان دموکراتیک متشکل از نیروهای گوناگون با نگرش های گوناگون است. چگونه می­توان سازمانی از افرادی یک دست و یک سو را دموکراتیک نامید؟ جز این که متناقض نمایی را باور کرد.

انقلاب اسلامی شده، به سرعت خواست­های زنان را پس زد!

رادیو زمانه به نقل از روزنامه کیهان که سوم بهمن ماه 1357 منتشر شده است. بخشی از مصاحبه^ء نوشابه امیری با آیت­الله خمینی را این­گونه منتشر کرده است: ⁶

سئوال – چون مرا به عنوان يک “زن” پذيرفته­ايد، اين نشان­دهنده اين است که نهضت ما، نهضتی “مترقی“ است. ولی ديگران کوشيده­اند آن را “عقب مانده” نشان دهند. فکر می­کنيد آيا زنان ما حتما بايد حجاب داشته باشند؟ و مثلا روسری رو سر داشته باشند؟

جواب – اما اين­که شما را پذيرفتم، بنده شما را نپذيرفتم. شما آمديد اينجا و من نمی­دانستم شما می­خواهيد بياييد اين­جا که پذيرفتم. اين هم دليل بر اين نيست که اسلام مترقی است. ترقی هم به اين نيست که زن­ها خيال کرده­اند يا مردهای ما خيال کرده­اند. ترقی به کمالات انسانی و با اثر بودن يک زن در مملکت است نه به اين که سينما برويم که „دانس“ برويم و اينها ترقياتی است که محمدرضا برای شما درست کرد که شما را به عقب رانده که ما بايد بعدها جبران کنيم.

اما آیت­الله خمینی از پیش، چهره مرتجعانه­ای از خود نشان داده­بود که تنها به همین جملات و جملات حوالی و مابعد این برهه^ء زمانی مربوط نمی­شود. وی در جریان تقسیمات اراضی و اعطای حق رای به زنان از موضع مرتجعانه مذهبی تلگرافی در مخالفت با این طرح به محمدرضا پهلوی نوشته بود که در رسانه­های آن زمان هم منتشر شده است.

آیت­الله خمینی در واکنش به همان حقی که حزب توده و سازمان دموکراتیک زنان برایش امضا جمع کرده و مبارزه کرده بودند و در خطاب به شاه می نویسد:

“پس از اهداء تحيّت و دعا، به طورى كه در روزنامه‏ها منتشر شده است، دولت در انجمن‏هاى ايالتى و ولايتى، اسلام را در رأى­دهندگان و منتخبين شرط نكرده و به زن­ها حق رأى داده­است و اين امر موجب نگرانى علماى اعلام و ساير طبقات مسلمين است. بر خاطر همايونى مكشوف است كه صلاح مملكت در حفظ احكام دين مبين اسلام و آرامش قلوب است. مستدعى است امر فرمائيد مطالبى را كه مخالف ديانت مقدسه و مذهب رسمى مملكت است از برنامه‏هاى دولتى و حزبى حذف نمايند تا موجب دعاگوئى ملت مسلمان شود.”

سرانجام، در اسفندماه 1357 بخشی از سخن­رانی آیت­الله خمینی در مدرسه رفاه توسط مطبوعات⁷ منتشر شده­ و این طور حکایت می­کند:

“در وزارت­خانه اسلامی نبايد معصيت بشود. در وزارت­خانه­های اسلامی نبايد زن­های لخت بيايند. زن­ها بروند، اما با حجاب باشند مانعی ندارد بروند کار کنند. ليکن با حجاب شرعی باشند.”

به دنبال انتشار این سخنان و به نقل از نشریات همان دوران “موجی از اعتراضات سرتاسر کشور را فراگرفت!”

صبح روز 8 مارس سال 1357 هزاران زن و دختر ایرانی آمفی­تئاتر و محوطه دانشگاه تهران را پر کرده بودند و پس از سخنرانی­ها و بزرگداشت روز جهانی زن که تا ساعت یازده صبح به طول انجامید؛ هزاران نفر از زنان و دختران که مردانی هم به آن­ها پیوسته بودند، با شعار “می­جنگیم علیه حجاب اجباری” به تطاهرات گسترده­ای در سطح شهر تهران دست زدند. جمعی از کارکنان رادیو و تلویزیون، کارمندان، پرستاران و معلمان، وکلا … نیز به این تظاهرات پیوسته و اعتصابی را در کاخ دادگستری تهران ترتیب می دهند.  این اعتراضات تا چند روز بعد از این ادامه داشته است.

بر مبنای آرشيو روزنامه کيهان هزاران نفر از زنان در تهران، سنندج، اصفهان و شيراز و بندرعباس ، بعد از سخنان آقای خمينی، دست به اعتراض زدند.

اين خبر علاوه بر کيهان و اطلاعات، به سرعت درساير روزنامه­ها با خشم و نفرت منعکس شد. در نتيجه انعکاس اين اعمال خشونت آميز اولين عکس العمل­های افکار عمومی غرب در آمريکا و فرانسه، به حالت اعتراض به نمايش در آمد.⁸

همان زمان کيهان ۲۶ اسفند ۵۷ در صفحه دوم خود خبری را به نقل ازآسوشيتدپرس در پاريس منتشر کرد که بر مبنای آن حدود يک هزار زن آمريکائی دست به تظاهراتی به حمايت از زنان ايران در مقابل کنسولگری ايران در واشنگتن زدند. به گفته اين گزارش: ” بتی فريدن و گلوريا استيمن دو تن از رهبران جنبش آزادی زنان آمريکا در ميان تظاهر کنندگان بودند. همزمان در پاريس هم کميته بين المللی حمايت از حقوق زن در ايران با حضور يکصد زن برجسته از پانزده کشور دنيا تشکيل شده است.”

با اعلام اجبار حجاب اسلامی و طرح اين موضوع که ” حقوق زنان غربی است ” افراد ناشناخته ای تحت عنوان مأموران “کميته امام ” تعرض خشونت آميز و وسيعی را در معابر عمومی عليه زنان آغاز کردند.

اين حرکات پراکنده با گردهمايی زنان آزاديخواه در دانشکده فنی دانشگاه تهران پيوند خورد. زنان شرکت کننده در اين اجتماع، خواهان روشن شدن وضع مسأله حجاب، قانون حمايت خانواده و تساوی حقوق با مردان شدند. زنان معترض در حالی که به سمت دفتر نخست وزيری می رفتند،مورد ضرب و شتم گروهی که فرياد “يا روسری يا تو سری “سر می دادند قرار گرفتند. در مقابل دفتر نخست وزيری نيز با شليک مسلسل و تير هوايی از انان استقبال­ شد.

مارکسیسم-لنینیسم حزب توده و تشکیلات دموکراتیک زنان اما قرص و محکم بر خط ضد امپریالیستی امام و پشت شعار “یا روسری یا تو سری” مرتجعین، ایستاده بود و سرانجام حکم آیت­الله خمینی بر لغو قانون حمایت از خانواده و برقراری حجاب اجباری با سرکوب زنان بر جامعه و زنان تحمیل شد و سازمان دموکراتیک زنان و حزب توده نیز در حمایت از این اجبار همدستی­ای عیان و مشخص داشت.

مارکسیسم-لنینیسم حزب توده، حتا این جملات مشهور لنین را به خاطر نمی­آورد که – ["حتی در چارچوب سرمایه داری خصلت قرون وسطائی می تواند (و بایستی) نابود گردد. ماهیت بورژوائی در این چارچوب نمی تواند از بین برده شود لیکن ما می توانیم (و بایستی) از مالکین بورژوا گرفته تا دهقان بورژوا، از بورژوازی لیبرال گرفته تا بورژوازی دمکرات، از نیم چه آزادی بورژوائی تا آزادیهای کامل بورژوائی را برای از بین بردن خصلت قرون وسطائی ارتجاع «فراخوانیم»"⁹ . "مارکسیسم، تمام ادیان و کلیساها و تمام تشکیلات مذهبی را همواره به عنوان ارگان­های ارتجاع بورژوازی- که می­خواهند از استثمار دفاع کرده و طبقه کارگر را منحرف کنند- معرفی و تلقی می­کند"¹⁰ ] -و از این بابت انقلاب و انقلابی­گری را به ایستادن در کنار ارتجاع فروکاسته بود و اپورتونیسم را نیز به حد اعلای خود رسانده بود. وقتی در تمام مراحل حمله­های مرتجعین به ازادی­های سیاسی و… کنار آن­ها ایستاده بود.

حزب توده ایران و تشکیلات دموکراتیک زنان، آیا کاملا فراموش کرده بودند که برابری بین زن و مرد برای اولین بار در تاریخ، پس از انقلاب اکتبر و در قانون اساسی شوروی نمود یافته بود؟ فراموش کرده بودند که انقلاب اکتبر، همان انقلابی بود که در برابر ارتجاع قد علم کرده بود و تومار آن را در هم پیچیده بود؟ چه دلایل دیگری لازم داشتند تا ارتجاعی بودن جهان­بینی و اعمال آیت­الله خمینی بر آن­ها مشخص شود؟ این کدام مارکسیسم- لنینیسم بود جز استالینیسم؟

در واقع مارکسیسم-لنینیسمی که حزب توده از آن نام می­بُرد و آن را به عنوان ایدئولوژی خود انتخاب کرده بود. استالینیسمی بود که در آن منافع شوروی در دوران جنگ سرد، در برابر آمریکا و غرب به هر چیزی، حتا طبقه کارگر و زنان ارجحیت داده می­شد و از این بابت تمام و کمال انحرافی و ضدخلقی بود.

اما در همان دوران سازمان دیگری که مارکسیسم-لنینیسم را به عنوان متد جهان بینی خود برگزیده بود، سازمان چریک­های فدایی خلق ایران بود. چگونه بود که سازمان چریک­های فدایی خلق با برپایی تجمعات و نوشتن نامه به دولت وقت و انتشار بیانیه ای کاملا جانبدارانه از اعتراضات زنان، این حرکات را ارتجاعی ارزیابی می کند و به روشنی می­نویسد که آزادی زنان جدا از آزادی جامعه نیست. اما حزب توده ایران بنا به گفته برخی از حزبی­های همان زمان، و بنا بر اسناد موجود ، این زنان را ضد انقلاب و جاده صاف کن امپریالیسم می نامد و برای نمونه به اعتراضات زنان در شیلی در زمان آلنده ارجاع می دهد.

پانویس:

_________________________________________________________________________

منظور ابتدای دهه بیست در ایران است که مصادف با جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط نیروهای شوروی، آمریکا و بریتانیا است.

زهرا و تاج اسکندری، ایران ارانی، مریم فیروز، دکتر خدیجه کشاورز، دکتر اختر کامبخش، بدری علوی از جمله این زنان بودند.

اسناد و دیدگاه­های پلنوم شانزدهم کمیته مرکزی حزب توده ایران، اطلاعیه دبیرخانه کمیته مرکزی، اسفند 1357

پس از پيروزی انقلاب ايران در سال 1357، مريم فيروز همراه با همسرش نورالدین کیانوری و ديگر سران حزب توده به ايران بازگشت. مریم فیروز پس از بازگشت به ایران از سوی حزب، مسئول احیاء و گسترش فعالیت های ”تشکیلات دموکراتیک زنان ایران“ شد.

مصاحبه بهروز کارونی با ادر منصور مندرج در تارنمای رادیو فردا تاریخ 12/7/1390

http://www.radiofarda.com/content/f6_iran_tudehparty_women/24347969.html

http://www.radiozamaneh.com/specials/revolution/2011/07/24/5666

آرشیو روزنامه کيهان، روزنامه ۱۶ اسفند ۵۷ شماره ۱۰۶۵۵ صفحه اول

 زنان برای انقلاب / حمید حمیدی / عصر نو

 خصلت و اهمیت جدل ما بر علیه لیبرال­ها- مجموعه آثار لنین جلد 18

قسمتی از مقاله لنین، منتشر شده در روزنامه “پرولتاریا” شماره 45، 13 می 1909

ما همونطور که میخوایم زَندگی مادی شما مقوایی بَشه، زَندگی معنوی شما هم میخوایم مقوایی بَشه، دلخوش نباشید که مسکن فقط مقوایی بَشه، آب و برق را مقوایی میکنیم، اتوبوس را مقوایی میکنیم، دلخوش به این مقدار نباشید. معنویات شما را، روحیات شما را عظمت مقوایی میدهیم، شما را به مقام مقواییت میرسانیم. معذلک خود ما از ابتدا مقوایی بودیم و آنها هم بودند. اینها هم که از ابتدا نبودند بدانند که ما از ابتدا بودیم. لکن همه باید مقوایی باشند. اسلام هم از ابتدا مقوایی بود. 

همین طورَه مقوا ، این مقوا از غنایم اسلامَه و مال ملتَه و مستضعفین، و من امر کردم به مستعضفین بدن و خواهند داد! پس از این هم تحویل های دیگه در امور خواهد حاصل شد، لکن یه قدی باید تحمل کنید.به این نغمه های باطل گوش نکنید این ها حرف می زنند ما عمل می کنیم، اونها شمارَ میخوان دلسرد کنن از اسلام. اسلام پشتیبان شماست. هیچ پشتیبانی از مقوا هم بهتر نیست. جای خیس لکن نروید. خودتان را خیس هم نکنید که اسلام در خطرَ.

شما به مقوا احتیاج دارید! مقوای ما را بردند این ها! دلخوش نباشید که مسکن فقط می سازیم . این ها شما را منحط کردند. ما هم دنیا را مقوا می کنیم و هم آخرت را.

اگر ما از اول که این رژیم فاسد را بنیان گذاشتیم و این سد بسیار فاسد را بنا کردیم، به طور مقوایی عمل کرده بودیم، تمام مطبوعات را مقوایی کرده بودیم، تمام مطبوعات و مجلات فاسد را توی مقوا کرده بودیم، روسای ان ها را روی مقوا کشیده بودیم، و حزب های سر باز َ فاسد را توی مقوا بسته بندی کرده بودیم، و گذاشته بودیم یک جای امن، این طور نبود.

 اگر ما این مقوا خواب ها را به جرم این که روی ما خوابیده اند روی اسلام خوابیده اند مجازات کرده بودیم این طور نبود.

 اگر چوبه های دار که برپا کردیم در میدان های بزرگ، مقوایی بود، و مخالفین را معترضین را که درو کردیم مقوایی بودند، این زحمت ها پیش نمی آمد.

 من از پیشگاه ملت عزیز عذر میخواهم . خطای خودمون رو عذر می خواهم .

 ما مردم مقوایی نبودیم اگر ما مقوایی بودیم این گونه نبود . یک حزب اون هم حزب مقوا ، حزب مستضعفین! و من توبه می کنم از این اشتباهی که کردم.

 مولای ما امیر المومنین سلام الله علیه، اون مرد نمونه عالم، اون انسان به تمام معنا انسان، اون که در عبادت اون طور بود و در زهد و تقوا اون طور و در رحم و مروت اون طور بود و با مستضعفین اون طور بود با مستکبرین و با کسانی که توطئَه می کنند شمشیر را می کَشید و هفتصد نفر را در یک روز چنان که نقل می کنند از یهود بنی غریزه که نظیر اسراییل بود و این ها از نسل اون ها شاید باشند از دم شمشیر گذراند. این طور باید بِشَد.

معذلک او هم مقوایی نبود و آن ها هم نبودند که اگر این طور بود درنهایت این گونه نمی شد. لکن اسراییل هم مقوایی نیست و باید حذف بشَه از صحنه روزگار باید حذف بشه چون مقوایی نیست .

هواداری با شورو هیجان بسیار که به شدت از دیگری ای که ابژه ی هواداری است می خواهد گلی را به ثمر برساند و احتمالا جمع هواداران را غرق در جشن و سرور کند. اما واقعیت تاریخ طنز تلخی داشت.

فروکاست عامل تغییر به جایگاه هواداران و وضعیت وانمودگی!

ورود به عرصه ی این هواداری و دل و جان سپردن تام و تمام به آن دیگری، نه تنها وی را که خود عامل بازی بوده و بازیگر بی همتای این زمین، به نقش هواداری فرو می کاهد، بل که پیشاپیش با پذیرش این وضعیت تازه، حضورش و تاثیرگذاری مستقیم اش در زمین بازی را نیز از وی گرفته و به این “بیرون بودگی” نقشی فعال بخشیده و وضعیت ” بیرون بودگی” را مشروعیت می بخشد، حاد وضعیتی فعال و پرهیجان، اما بیرونی، که  به شدت دچار وانمودگی است.

حالا دقیقا داریم از وضعیتی حرف می زنیم که تمام یک جنبش را در یک نقطه مرکزی به نام “ما” معنا می بخشد. “ما”یی که “خواهنده” بود و از دیگری می خواست که از آن دیگریِ بزرگ، مطالبات اش را پس بگیرد و بیشتر این که آن دیگری بزرگ را در هم شکند! غافل از این که تنها خود اوست که می تواند و تنها رسالت تاریخی خود اوست که آن دیگری بزرگ را در هم شکند و دیگری اول را نیز رهایی بخشد. حاد وضعیتی که در آن نیروی بزرگ در هم شکنندگی با میل به عقب، از پشت به نیروی دومی تکیه کرده است که از او عقب تر ایستاده است و آنی که  در برابر حجم حملات، خاصیت تاریخی اش را نشان دهد یا از جا در برود، این یکی با کتف بل که با سر به زمین خواهد خورد.

” هگل در جایی می نویسد که تمام حوادث و شخصیت های بزرگ تاریخ جهانی به اصطلاح دوبار ظهور می کنند،(1) ولی او فراموش کرده است بیفزاید که بار اول به صورت تراژدی و بار دوم به صورت کمدی (3) کوسیدی یر به جای دانتون ، لویی بلان به جای روبسپیر ، مونتانی 1848- 1851 به جای مونتانی سال های 1793 -1795 ، برادرزاده به جای عمو و در اوضاع و احوال مربوط به ظهور دوم هجدهم برومر نیز همین کاریکاتور مشاهده می شود.

انسان ها خود سازندگان تاریخ اند اما نه طبق دلخواه خود و در اوضاع و احوالی که خود انتخاب کرده اند، بل که در اوضاع و احوالی که از گذشته به ارث رسیده است و مستقیما با آن روبه رو هستند. شعائر و سنن تمام نسل های مرده چون کوهی بر مغز زندگان فشار می آورد. از این جاست که افراد گویی وقتی به نوسازی خود و محیط اطراف خود و ایجاد چیزی به کلی بی سابقه مشغولند ، درست در یک چنین ادوار بحرانی انقلابی ، ارواح دوران گذشته را به یاری می طلبند ، اسامس آنان، شعارهای جنگی و لباس های آنان را به عاریت می گیرند تا با این ارایش مورد تجلیل باستان و با این زبان عاریتی صحنه جدیدی را از تاریخ جهانی بازسازی کنند. مثلا لوتر خود را به جامه ی سن پل آراست . انقلاب سال های 1789 – 1814 به نوبت گاه به هیئت جمهوری و گاه به هیئت امپراطوری در می آمد و اما انقلاب 1848 چیزی بهتر از آن نیافت که سال 1789 و گاه شعائر و سنن انقلابی سال های 1793 – 1795 را تقلید کند. کسی که تازه یک زبان خارجی را یاد می گیرد ،آن زبان را همیشه در ذهن خود به زبان مادری ترجمه می کند ولی فقط زمانی می تواند روح زبان جدید را فراگیرد و آن را ازادانه به کار ببرد که مطالب خود را بدون ترجمه ذهنی بیان دارد و هنگام صحبت از زبان مادری منفک شود” (کارل مارکس، هجده برومر لوئی بناپارت،ترجمه محمدپور هرمزان، شروع فصل اول)

اما این مدل را چطور می شود دقیقا بر سیر اتفاقات مربوط به انتخابات ریاست جمهوری و پس از آن اعتراضاتی که شکل گرفت تعمیم داد.  حتما موسوی در هیئت خمینی را…

 جنبش تحول خواهی دست به دامان ارواح ِ دوران گذشته بود!

خمینی ِ بت شکن !  هم او که جماعتی یک صدا و از ته جان در برابرش فریاد بر آسمان می کوبید که ” بت شکنی خمینی، روح منی خمینی”  و چنان این شعار را ادا می کرد که گویی او تنها و یک تنه، بت هزاران ساله ای به نام شاه را که پس از خدا و میهن همواره در ضلع سوم ایستاده بود در هم شکسته است و هم اکنون چون بتی از ابراهیم نبی بر آستان جماران ایستاده است.

امامی که حوالی انتخابات 1388، سیره اش و خط اش هم چون شبحی سرتاسر ذهنیت عاملین جنبشی را فراگرفته بود و هواداران نیز به تشویق عاملین به شدت مشغول بودند، تا دربی میان دو تیم که هر دو خط امامی بودند در میان تشویق هوادارن گرم باشد. دربی سبزپوشان خط امام و سیاه پوشان خط امام اما،  در جامی حذفی رقم می خورد که سیره امام بت شکن از فردای انقلاب بنا نهاده بود. حذف هایی که گاه سخت و خونین و گاه آرام و خاموش بود.

تراژدی حضور پدیده ای به نام” خمینی بت شکن” همراه تمام ساز و کار هزاران ساله ای که به طرفه العینی با مقضیات دموکراتیک زمان وفق داده شده و نهایتا جمهوری اسلامی را زاییده بود، نظم نوینی را مستقر می کرد که در آن تمام فرم ها و صداهای اندیشگانی و سیاسی از مجاهدین و از حزب توده تا کمونیست ها و از نهضت آزادی تا ملی گرایان لیبرال، هیچ کدام نتوانستند در برابرش از نظم قدیم خود کنده شوند و تا به خود آمدند، در پی قلع و قمع اعضای نظم پیشین، یکی یکی از صحنه سیاسی ناپدید و برخی نیز قلع و قمع شدند؛ تا اضلاع مثلث حاکم را این بار در” خدا، رهبر، اسلام” ببینند و ناچارا در جایگاه “دوباره سلطنت طلبی” ایفای نقش کنند و مطمئن شوند که مجسمه ابراهیم (ولایت فقیه) را به جماران برده اند. بت شکنی که حالا بتی به تعداد افرادی بود که باورش داشتند. تراژدی ای بزرگ!

اصلاح طلبان که خود از حلقه های آخر این حذف ها بودند و سرنوشت تاریخ نیز از پیش برای آن ها ناپدیدی شان را از فضای قدرت، روز به روز بیش تر رقم می زد. در مرحله نهایی این تضاد دست به احضار روح ِ بتی بزرگ زدند تا در جایگاه چیزی که خود ساخته بودند و در تحولات زمانه از کف شان رفته بود ، قرار گیرند یا در برابر آن به جایگاه قدرت متقابلی دست یابند. مدل دیگرگونه سلطنت را، ولایت فقیه را !

نیروی سیاسی ای که آرام آرام با بالا آمدن در قدرت سیاسی نظام ، مجلس و قوه مجریه را در دست گرفته بود با از دست دادن پله به پله این دست آوردها در انتخابات ریاست جمهوری سال 1388 آخرین پله را نیز به دشمن وانهاد؛ تا تمام و کمال حق استفاده از آرای عمومی را که بر آن تکیه داشت نیز از دست بدهد و بی هیچ پشتوانه ای جز حربه ی شورش های مسالمت آمیز بماند، که آن هم دیری نپایید و از دست رفت.

اصلاح طلبان هرگز درنیافته بودند که تفسیر از جمهوریت نظام نه در تفسیرشان از قانون اساسی شکل می گیرد و نه می توانند از طریق احضار روح خمینی به آن شکل بدهند، چرا که تفسیر از جمهوریت نظام همان تفسیری بود که خود، سال های سال آن را پذیرا بودند و سایه آن “بت ِبت شکن” بر سرشان غنیمت انقلابی شان بود.

آن ها احتمالا فراموش کرده بودند که جمهوریتی که اکنون داد ِ به تاراج رفتن اش را می دهند. همانی ست که خود در قالب شورای انقلاب با بازرگان کردند و در قالب حزب جمهوری اسلامی و مجلس شورای اسلامی با بنی صدر کردند و همانی بود که با پرولتاریای انقلابی کرده بودند و با منتظری و بروجردی و … این همان جمهوریتی بود که خود در آن گرفتار آمدند. دامی که عاقبت صیاد را به کام مرگ داد.

پدیده ای که یک بار به شکل تراژدی حضور دوباره یک شاه، یک رهبر، یک ولی،  اتفاق افتاده بود. این بار جز به نمایش کمدی ای نمی ماند که هواداران مستاصل دربی، آن را در بوق می کردند و بر طبلش می کوفتند.

رهبران جنبش به لباس آن بت بزرگ در آمده بودند و خواست تغییر را با همان حرف ها و شعارها که زبان مادری شان بود برای بازسازی دوران طلایی شان، به بیانیه ها و سخنرانی های مختلفی تزریق کردند و نهایتا با عقب نشینی هواداران و فشارهای هجومی تیم حریف بی هیچ سلاح و حربه ای و به ناچار، میدان و بازی را به حریف واگذاشتند و گذشتند و همین جنبه کمدی ماجراست.

اکنون تنها شعار “بت بزرگ را بشکن!” در حصرهای خانگی و به دور از هیچ گونه توانایی، در گوش هایشان طنین می افکند و آرام می گیرد.

آیا شعار” خمینی کجایی موسوی تنها شده!” یاری را از همان جایگاهی طلب نمی کرد که امروز کسان دیگری بر آن تکیه زده بودند و بی سبب نبود که خامنه ای احمدی را نمی گذاشت تنها باشد؟

آن چه اصلاح طلبان بدان کوشیدند شورشی تا حد امکان مهار شده بود، تا رهبر مرعوب با ابطال انتخابات قدرت خود و مشروعیت انتخابات اش را در هم شکند، تزی که هم چون استعفای دسته جمعی نمایندگان مختص به دوران خاتمی و در ادامه فشار از پایین و چانه زنی در بالا بود، که آرایش فعلی ساختار قدرت، آن را از پیش در هم شکسته بود.

اصلاح طلبان نه در قدرت بودند و دیگر نه اکثریتی در قدرت داشتند.اما آن چه قرار بر بت شکنی داشت و در قالب اوج یک جنبش تجلی یافته بود ، در سرنوشت گروتسک وارش تبدیل به بتی شد ، بتی که این بار نه در جایگاه پیروزی و قدرت ، بل که از صحنه سیاسی کنار گذاشته شده بود.

بت واره ای دیگرپوش!

جنبش سبز اما چه بود ؟ چه ماهیتی داشت؟ و این نیروی عظیم فروکاسته شده به وضعیت “هوادار” که عملا از سوژگی تغییر پا پس کشیده بود و از فاعلیت تغییر ، سخت عقب نشینی کرده و از میدان بازی به سکوی هواداران آمده بود به کجا باید می رفت ؟

بی گمان اجزایی که این مفهوم مشترک “ما” را برای روزهایی کوتاه و گذرا یافته بودند در عین هماهنگی ظاهری شان و موج های انسانی شان، علیرغم شور و هیجان و حرکت های پر طمطراق شان و مرعوب اتوریته عادات کهن بودنشان، بیگانگی هایی ریشه ای با هم داشتند.  در طول مسیر بازی، دایره مفهوم “ما” بسته تر و بسته تر می شد و صندلی ها یک از پی یک خالی ماند،  تا سرانجام کارناوال از هم بپاشد و تنها به عده ای خاص محدود بماند و از این طریق در واقع “خواست هواداری” دیگر امر کثیر توده ها نباشد.

رخداد بزرگ نه در حضور میلیونی توده ها در شهرهای بزرگ و نه باز سامان یابی مفهموم مشترک “ما” بل که فرو ریزش این مفهوم و تجزیه این موقعیت به سازندگانش بود. رخدادی که مرگ تمام آن ارواح و شعارهای پیشین را که دوباره احضار شده بودند به وضوح تمام به نمایش می گذاشت تا برای همیشه به تاریخ بپوندند.

روح خمینی ، روح بت شکن خمینی در جایگاه ولی فقیه نشسته بود و باز احضارش در قالب موسوی و وعده بازگشت به دوران طلایی نه تنها، در نهایت مرگ آن شعارها و ارواح را برای همیشه به نمایش گذاشت، بل که انتخابات نیم بند به عنوان پس ماند ایده های دموکراتیک و دست آویز اصلاح طلبان برای بازی قدرت را، به خواب زمستانی ای فروبرد که معلوم نیست کی از آن برخیزد و البته (به قول” بدیو” این فیلسوف فرانسوی) هر چیزی که از  توان امر کثیر ناب بودن بی بهره باشد باید از مرگ آن شادمان بود.

آن چه فروپاشی این “ما”ی بزرگ رقم زد یک مرگ بود، مرگ تمام توهم ها و خرده مولفه های دموکراتیک یک جمهوری نما به نام جمهوری اسلامی و مرگ اتوپیای اصلاح و یا ترمیم اش.

اکتیویست های جنبش سبز،( آن چه در نقطه ای پس از فروپاشی از آن مانده بود،) این خرده بورژواهای پرورش یافته در مکتب بورژواهای اصلاح طلب، این اکتویسیت های بی خطر، این فروکاسته شدگان از جایگاه فاعلیت، این تربیت شدگان برای هوچی مآبی بودند که در دوران خاتمی برای چنین روزهایی پرورش داده شدند، تا به میدان بیایند و لباس آن دیگری را که سوژه تغییر است بر تن کنند و از این طریق دیگر پوشی کنند. درست هم چون زنانی که جامه ی مردانه به تن کنند یا مردانی که جامه زنانه را.

آن ها که در هواداری از حامیان ولایت فقیه ( نام شان را می گذارم سلطنت طلبان، چه فرقی دارد همه حامی یک ولایت اند) و پایه گذاران اصلی اش، هنوز هم لحظه ای عقب نمی نشینند و سکوها را ترک نمی کنند و غوغا کنان، زمینی را به تماشا نشسته اند که از تیم آن ها خالی است.

آن ها که به هواداری کسانی ایستاده اند که جمهوریت بورژوایی، پس از رخداد 57 را تمام و کمال به ارتجاع ولایت فقیه مبدل کردند و حالا لباس دیگری را پوشیده اند. غافل از آن که چاهی را که کندند خودشان را بلیعده است.

آن هایی که مفهوم آن “ما”ی فروپاشیده را و یاد و خاطره اش را هنوز با مچ بندهای سبزشان چون یاد و خاطره ای شیرین از تجربه ای به غایت تلخ به یادگار دارند و چون بتی می پرستندش. آری همین است جنبش سبز! بت واره ای دیگرپوش!

در یک کلام در شرایطی دو سویه، که یک سویش فلاکت بی سابقه رژیمی را به نمایش نهاده است که هر لحظه باد فتح جهان را در سُرنایش می دمید و حالا سر ِگشاد را به دهان گرفته است و سوی دیگرش فقر و بدبختی و نا امیدی و عدم آگاهی توده های مردم که در بی شکلی تمام ، پس از شکست های مداوم و سیاست بازی های فریبکارانه ترمیم طلبان نظام گرفتار آمده اند .
در چنین بزنگاه تاریخی رژیم دست پاچه، که گام هایی را به سوی دست یابی به بمب های هسته ای بر داشته بود تا منفعت جویی ها و خویش کامی هایش را در جهان نه پشت تفکرش بل که پشت قدرت هسته ای اش موضع بگیرد و در این باره هیچ از همتاهای امپریالیستی اش در اروپا و امریکا و کشورهای متحد کم ندارد.از آن هایی که به حق، حقوق بشرشان بمب هایی ست که بر خاور میانه و آفریقا می ریزند و دموکراسی هایشان سرکوب های داخلی شان را توجیه می کند، و بحران های بزرگ اقتصادی شان جهان را به کام ویرانی کشیده است.
وقتی لیبرال ها و بورژواهای وطنی که در چاکری و مزدوری آستان امپریالیسم چیزی کم از مجیزگویی نمی گذارند. آرام آرام به طبل تقاضای کمک و جلب حمایت کشورهای خارجی پرداختند و نفی امپریالیسم و نامه نگاری های به جد خائنانه شان به مردم ایران یک از پی یک و سلسله وار منتشر شد. چنین روزهایی را از پیش می شد دید که هم پیمانان ! بالاخره به صرافت افتاده اند تا منافع شان را در خاورمیانه حفظ کرده و مارش حمله به ایران را در بنگاه های تبلیغاتی به صدا در آورند و حتا ارتش هایشان را آماده باش دهند.
حکومت ضدبشر و ارتجاعی – اسلامی ایران از یک سو و سرمایه داری بحران زده غرب از سوی دیگر در هماوردی شان بر مساله فلسطین و اسراییل و هم چنین تجاوزهایشان در کشورهای افریقایی، رو در روی هم صف آرایی کرده اند تا یک جنگ ارتجاعی امپریالیستی را سازمان دهند و بخشی از بورژوازی هم چون همیشه دلال مسلکی اش را در میانه به کار گرفته تا سود خود را ببرد و بخش دیگرش سکوت اختیار کرده است تا ببیند فضا کدام سمت می چرخد.

تجاوز امپریالیستی به عراق و افغانستان و ایجاد تمام آن بحران ها و کشتارها و هزینه ها که شرحش دفاتر بسیار را سیاه می کند نه تنها توسط این ها محکوم نشد بل که توجیه و ستایش هم شد و این توجیهات و ستایش ها در مدل تجاوز به لیبی بیش از پیش شد.
اما امروز و در این شرایط تلاش برای شکل یابی کارگران و توده های فرودست و اتحاد میان نیروهای انقلابی و مترقی ، برای مبارزه مستقیم با رژیم تا سرنگونی آن، بیش از پیش وظیفه فردی ما و وظیفه هر انسانی ست که بهروزی مردم آرزویش باشد. تنها با سرنگونی رژیم و جایگزینی آن با یک حکومت مردمی ، وضعیت مردم تغییر می یابد و بهبود وضعیت ما نیز در گرو بهبود وضعیت جامعه است و خیر ما خیر همگان. به همین خاطر برای جنگ چانه زنی نمی کنیم. سرنگونی رژیم تنها راهی ست که خطر حمله نظامی و جنگ را منتفی خواهد کرد.

و اما سردمداران کشورهای غربی و متحدان وطنی شان آیا گوش های شنوایی دارند یا منافع و دلال مسلکی شان حرف اخر است؟
خانم ها ! آقایان!
” چنان چه در جهت گیری های سیاسی تان معطوف به عدالت نیستید، حداقل معطوف به دموکراسی از دید خودتان باشید و ببینید که این مردم نمی خواهند طعم جنگ را که قبلا هشت سال چشیده اند دوباره بچشند. بگذارید خودشان تعیین کنند چه چیزی می خواهند و چه چیزی نمی خواهند. نه هم پیمانی های شما و منافع تان، اگر کفی از انسانیت در شما باقیست؛ خیر همگانی موضوع سیاست همگانی ست و شما نماینده همگان نیستید !”

بحث‌ها و تحلیل و تفسیرهایی که به شدت احساسی، فارغ از گفتمان علمی و سرشار از تهمت‌زنی‌های مرسوم فضای جوزده سیاسی و حتا شایعه پراکنی‌های بسیار و استفاده از ترم‌های بسیار انتزاعی بود. با این‌که فیلم و بحث‌های منتشر شده، خود گویای تمام و کمال واقعیت هستند؛ اما نگاه تحلیلی و علمی به این موضوع و ایجاد یک گفتمان در سپهر سیاسی شاید امری ضروری می‌نماید.

جز کمانه نمی کشید

بر دیوار سینه ات اما

گلی می نشاند گلوله ی سرخ

تا عطرش هزاران گوزن عاشق را

پای کوبان به راه خلق بشوراند

 آه

ای نافه ی گوزن

راه به دوردست های میهنم برده

فردا سینه ام ارزانی توست

با سوراخ ها و پوکه ها

ایستاده بر تیرک تیرباران

تا فریاد خلق را به دل شعله ای کشد

حالا دقیقا چهل‌سال از قیام مسلحانه چریک‌های فدایی خلق در سیاهکل می‌گذرد. تاثیرگذاری این قیام بر پیروزی قیام مردمی بررژیم شاه در سال 1357 و تاثیرات فرهنگی آن بر جو سیاسی و مبارزاتی و حتا فرهنگ مبارزاتی آن دوران کاملا مشهود و غیر قابل انکار است.

در خفقان ایجاد شده در سال های پس از کودتا و شکست سیاسی بزرگی که نیروهای تحول خواه آن دوره زمانی متحمل شده بودند و سرخوردگی عظیمی که حاصل این شکست سیاسی بود . امید به مبارزه سیاسی در میان مردم کم کم به یاس ویژه ای بدل شده بود و هرنوع مبارزه سیاسی را ناامیدانه بی ثمر می پنداشت. از طرفی یاس و شکست این فضا را دامن می زد و از طرف دیگر احزاب و گروه هایی که فرصت طلبانه خود را پیش اهنگ مبارزات خلق می دانستند به وضع فجیع و زننده ای مبارزات سیاسی مردم را طی سیاست های وابسته به کشورهای خارجی به بن بست یاس و سرخوردگی کشاندند، مبارزان و را به کام مرگ کشانده و خائنانه گریخته بودند

تغییر این فضا و بازگردانیدن فضای مبارزه و امید تنها راهی بود که نیروی انقلابی در برابر خود می دید،راهی که جز با اتخاذ مشی مبارزه مستقیم با رژیم آن هم از نوع مسلحانه امکان پذیر نبود و در چنین شرایطی بود که می توانست مبارزان واقعی خلق را به مردم معرفی کرده و بت بزرگ و شکست ناپذیر رژیم نظامی و وابسته به امپریالیسم را در اذهان مبارزان و مردم به درستی در هم شکسته و فروریزاند و از این راه فضای مبارزه و امید متشکل شدن دوباره نیروهای مبارز را بیافریند و شرایط عینی را بیافریند.

درستی انتخاب و درک درست چریک های فدایی خلق در انتخاب مشی مسلحانه زمانی بر همگان مشهود شد که پس از حماسه سیاهکل سیل گروه ها و سازمان های مبارز و مسلح به صف قیام پیوستند و در بزرگترین شکل آن سازمان چریک های فدایی خلق ایران ضربات متفاوتی را بر رژیم وارد کرده و قابلیت فروریزی آن دم و دستگاه عریض و طویل را مشخص کردند. قهرمانانه مبارزه کردند و راهی را نشان دهند که فروریزی دیکتاتوری موجود رژیم شاه سرنوشتش شد

یعنی دقیفا به همان شکل که رفیق پویان می گفت :

ديگر کافی نيست که از پيشاهنگان با اشتياق صحبت شود، و هر کارگر موفقيت آنان را صادقانه در دل آرزو کند، بلکه” لازم است تا اين “اشتياق” به “آشنائی” و اين “آرزو” به بر عهده گرفتن نقشی مستقيم در مبارزه تبديل شود. اگر اعمال قدرت انقلابی در روند خود به چنين نقطه عطفی می‌رسد، پس سلاحهای دشمن را نيز زنگ‌زده می‌سازد. نه وحشت و خفقان قادر است کارگران را از حرکت به سوی منبع نيروی پيشاهنگش باز دارد و نه فرهنگ بورژوائی بر ذهن آنان سيطره پيشين خود را دارد تا همچون روبنائی برای گريز آنان از مبارزه و تسليم به نظم مستقر به خدمت گرفته شود. طلسم می‌شکند و دشمن جادوگری شکست‌خورده را می‌ماند. آنچه شکست اوست دقيقاً پيروزی ما برای ايجاد رابطه‌ای هر چه نزديکتر و مستقيم‌تر با پرولتارياست که برای تبديل خود به يک رابطه سازمانی، ديگر با مانعی از سوی خود کارگران مواجه نمی‌گردد.”.

درواقع مبارزه مسلحانه و اقدام به آن از سوی چریک های فدایی خلق نه تنها عملیات محسوب نشده بل که در فضای رقابت سیاسی معنا پیدا کرده و در مقابل تبلیغ فرهنگ انقیاد بورژوایی بر کارگران و فرودستان از سوی حکومت ، فرهنگ مبارزه و ایستادگی را در میان مردم تبلیغ و نمایندگی کرده و از این طریق موازنه سیاسی و هژمونی یک سویه حاکمین را درهم می شکست.

احمد زاده می گوید:

” هدف از مبارزه مسلحانه در آغاز، نه وارد کردن ضربات نظامی بر دشمن، بلکه وارد کردن ضربات سياسی بر دشمن است. هدف اين است که به انقلابيون و خلق راه مبارزه نشان داده شود، آن‌ها را از قدرت خويش آگاه گرداند، نشان دهد که دشمن آسيب‌پذير است. نشان دهد که امکان مبارزه هست، دشمن را افشا کند و خلق را آگاه گرداند. ايجاد هسته چريکی در کوه هم، همين هدف را دنبال می‌کرد. عمل اين هسته، نه تنها در سراسر منطقه، بل‌که با توجه به نقش چريک شهری برای چريک کوه در سراسر کشور انعکاس می‌يافت و بدين‌ترتيب نقش تبليغی و سياسی تعيين‌کننده‌ای در رشد جنبش انقلابی ايران بازی می‌کرد. اميد دوباره‌ای به تمام مبارزين و تمام خلق می‌داد و بطور مشخص راه مبارزه را نشان می‌داد، و به تدريج، هنگامي‌ که در روستا پا می‌گرفت و روستایی را به خود جلب می‌کرد، آمادگی می‌يافت که در جنبش انقلابی، يک نقش نظامی نيز ايفا کند.”

.

بی شک ایجاد آمادگی و ایفای نقش نظامی از سوی یک حزب پیشاهنگ جز برای به دست آوردن قدرت سیاسی و تایجاد زمینه های انقلاب و تداوم آن نمی توانست باشد

با این همه قیام مسلحانه سیاهکل در برابر صف آرایی میلیتاریک رژیم شاه و کودتاهای گوناگون در آن دوران و در برابر ناتوانی اپوزیسیون رفرمیست در ایفای نقش پیش‌آهنگی و با تاثیرپذیری شدیدی از مبارزات مسلحانه خلق‌ها در آمریکای جنوبی و به خصوص تجربه کوبا شکل گرفت، از لحاظ نظامی شکست خورد ولی مسلما بهترین پاسخ به شرایط موجود بود.

برای بررسی زمینه و وضعیتی که در آن اقدامی و پاسخی این چنین مشخص ضرورت می‌یافت و برای تشخیص این‌که آیا اصلا چنین اقدام نظامی در شرایط توان نابرابر اصلا ضرورت داشت یا نه ؟ باید به گوشه‌هایی از تاریخ مبارزات مردم ایران بر علیه رژیم شاه نگاهی بیندازیم .

دوران اوج انقلاب‌ها و مبارزات مردم در خیلی از کشورهای متفاوت و اکثرا زیر لوای مارکسیسیم و با پرچم سرخ شکل گرفته بود و ادامه می‌یافت. حضور و تاثیر قطب‌‌ها و اردوگاه سوسیالیستی در دنیا از شوروی و چین گرفته تا شرق اروپا و آمریکای جنوبی و مبارزات ویتنام بر علیه قطب امپریالیستی جهان و پررنگی‌شان در سپهر سیاسی و قدرت جهانی بر آتش انقلاب‌ها و مبارزات مردمی در جای جای جهان می‌افزود و تاثیر می‌گذاشت.

ایران نیز که از دوران مشروطه درگیر مبارزات مردمی بر ضد دیکتاتوری موجود بود از این تاثیرگذاری‌ها فارغ نبود. شوروی، همسایه شمالی ایران بود و بقایای فئودالیسم حاکم بر ایران حتا با راهکار اصلاحات ارضی شاه و هم چنین طرح‌های اقتصادی برای پیروی از سیاست‌های جهانی، زمینه را برای بروز جنبش‌های کمونیستی آماده و مهیا کرده و این جنبش ها هر روز نیرومندتر می‌شدند.

حزب توده ایران نیز در تمام آن سال‌های منتهی به سال 1349 جز راه کارهای رفرمیستی و دامنه دادن به شورش های کوتاه مدت و اتکا به روش های کائوتسکیستی که راه انقلاب و مرحله اول رسیدن به سوسیالیسم را ائتلاف نیروهای بورژوایی و پرولتری می‌دانست راهکار دیگری نداشت و ناتوانی‌اش را در کنترل اوضاع در کودتای سال 32 و همین‌طور نتیجه ائتلاف نیروی پرولتری با بورژوازی ملی مشاهده کرده بود و کاری که کرده بود فرستادن نیروی بسیاری زیر ضرب و تیغ جلادان شاه و فراری شدن سران وابسته به شوروی از کشور بود.

از سوی دیگر افق مبارزات ارتجاعی و سنتی مذهبیان که همپای مبارزات ملی‌ها و چپ‌ها که از دل شرایط تازه بیرون آمده بودند، چندان نوید‌بخش نمی‌نمود. بعدها نامه خمینی به شاه درباره (اصلاحات ارضی) انقلاب سفید حاکی از این موضوع بود. خمینی با حق رای زنان و تقسیمات اراضی مخالفتی سرسختانه کرد.

پس از کودتای 28 مرداد 1332 نیز با از هم پاشیدگی عظیم احزاب و گروه‌های مبارز، سرکوب مبارزین راحت‌تر و کنترل اوضاع برای رژیم و در نتیجه تثبیت آن اوضاع محتمل می‌نمود. هسته چریکی فدایی بر اساس این تحلیل از شرایط موجود و بر اساس تاثیرات کاسترویستی همان‌طور که پیش از این آمد، قصد ایجاد حزب پیش‌آهنگ کرد تا راه مبارزه را نشان دهد.کاسترو درباره حزب پیشاهنگ می گوید

هیچ انقلابی بدون یک پیشاهنگ وجود ندارد و این پیشاهنگ لزوما حزب مارکسیست – لنینیست نیست .آن هایی که می خواهند انقلاب این حق را دارندکه خود به طور مستقل از این احزاب ، احزاب پیشاهنگی تشکیل دهند. احزاب در اینجا در رود زمین وجود دارندو تابع سخت گیری های دیالکتیکی اند اگر ان ها زاده شده اند می توانند نمیرند و به اشکال دیگری دوباره زاده شوند.

پس به قول احمد زاده:

” کار از نو بايد شروع می‌شد، پس جنبش نوين کمونيستی پا گرفت، تجمع ساده نيروها آغاز شد. هدف از اين تجمع نه جمع‌آوری نيرو و تعرض دوباره، بلکه تعمق در شرايط و پيدا کردن راه نوين مبارزه بود. …اگر در همين ايام مرزبندی بين مارکسيسم-لنينيسم از يک‌طرف، و رويزيونيسم و اپورتونيسم از طرف ديگر، در يک مقياس بين‌المللی شکل نگرفته بود، شايد سلب اعتماد از حزب توده در آغاز تا حدودی موجب سلب اعتماد از کمونيسم هم شده بود. اما اينک به نظر می‌رسد که مقام مارکسيسم-لنينيسم واقعی خالی است و بايد پر شود. پس مارکسيسم-لنينيسم انقلابی، به مثابه تئوری انقلاب، تنها ملجاء پيگيرترين انقلابيون شد.

ایدئولوژی چریک‌های فدایی و تحلیل مسعود احمدزاده و پویان، انتخاب جمله و استدلال لوگزامبورگ بود که در برابر کائوتسکی قرارداده بود. ” آنان که منتظر بروز شرایط عینی انقلاب می‌مانند، برای همیشه چشم انتظار خواهند ماند.”

آنها اقدام سریع و عمل مستقیم در برابر نظم موجود و به وجود آوردن شرایط عینی را که همان کسب قدرت سیاسی ست در برابر اتحاد میان احزاب پرولتر و بورژوا و کسب شرایط عینی از این راه و مبارزه گام به گام نهادند یعنی همان کاری که لنین در 1917 کرد و قبل از رسیدن شرایط، اعتصاب پیش دستانه را ترتیب داد. و قدرت سیاسی را کسب کرد.

جنبش جوان و بی تجربه کمونیستی ایران، بدون حاضر بودن عوامل سازمانده استراتژیک و تئوریک، طرح عمل لنینیستی را با روش کوبایی در ایران و جنگلهای شمال پایه ریزی می‌کند تا آنچه مانع بروز انقلاب می‌داند را از کار انداخته و انقلاب را سازمان دهد. شکست این تجربه از پیش مشهود است.

مبارزه مسلحانه چریکی در سیاهکل و ادامه دار شدن آن در قالب یک سازمان نظامی و قهرمانی‌های مبارزاتی ترس از رژیم را فروریخت و امکان سرنگونی آن را مشخص ساخت. اما سرنگونی رژیم شاه و فروریزش حکومت تنها فروریختن فرم فضای‌موجود بود و هنوز شرایط عینی، یعنی به دست گرفتن قدرت سیاسی مهیا نشده بود و همان طور که در 57 و پس از آن نیز نشد.

غلبه فضای نظامی بر سیاست‌های حزب پیشاهنگ و اتخاذ مشی مسلحانه به تنهایی به عنوان استراتژی و تاکتیک به درستی می توانست در بلند مدت و با پیگیری مبارزات، رژیم موجود را سرنگون کند. اما همزمان نمی تواند توده‌های مردم را از لحاظ سیاسی رشد دهد. خفقان و سرکوب نیز از سوی دیگر فضای جامعه را به هر شکل تحت کنترل در .

می‌آورد و مسلما مشی سازشکارانه احزاب اپورتونیست نیز مزید بر علت می گردد همان طور که مشی سازش‌کارانه حزب توده و اخلاف متاثرش با راه کار اتحاد احزاب پرولتری و بورژوایی در مسیر پس از قیام مردمی سال 1357 نه تنها مسیر انقلاب را به عقب راند بل که در تثبیت نظم حکومت اسلامی موثر واقع شد و دوباره مقادیر بسیاری از نیروی انقلاب را زیر ضرب برده و حتا به جوخه های مرگ سپرد

فقدان این پیش‌بینی در لنینیسم تحت تاثیر کوبا و در “مبارزه مسلحانه هم استراتزی هم تاکتیک” و هم چنین در مشی این سازمان‌ها و احزاب پیش آهنگ کمونیستی، آن ها را در مواجهه با شوک فروریزی رژیم پیشین، گیج و سرگردان کرد و یک باره این حفره بزرگ سرباز کرد و سرعت تحولات به همراه سرگردانی، آن‌ها در خود بلعید.

از این رو بود که سوژه متعهد و درگیر، در سردرگمی ِ حاصل از فروریزی نظم پیشین نتوانست نقش موثر ایفا کند و تا توانست بر فضا غلبه پیدا کند و از عادت و جهان بینی معطوف به نظم پیشین‌اش خارج شود و قدرت سیاسی را کسب کند ، فرم استبداد دوباره پایه هایش را مستحکم کرد و از جای دیگر جوانه زد .

نه تنها ضربه های بی وقفه و کاری ساواک و پلیس به همراه از بین رفتن دوره ای کادرها و نیروهای توانایش اجازه کار بر روی فضای سیاسی و شرکت در اعتلای سیاسی نیروی کارگران و توده ها را از این سازمان تا حدود بسیاری گرفت بل که مشی مسلحانه به عنوان هم استراتزی هم تاکتیک بر این فقدان و تضاد دامن زد. درس بنیادین ماتریالیسم تاریخی مبنی بر این که انقلاب ضرورت باید دوبار ضربه بزند و درک این تضاد اساسی که در مسیر انقلاب صرفا شکاف و تضادی میان فرم و محتوا موجود نیست تا جایی که من دیده ام و در دسترس داشته ام در جمع بندی تئوریک آن سال ها موجو نیست.آن چه در مبارزه مسلحانه در صورت پیروزی و کلا ضربه اول اتفاق می افتد از دست رفتن فرم است نه محتوا .

ضربه اول را می زند اما در چنبره فرم و شکل قدیمی گرفتار می ماند . گمان می برد آزادی و عدالت را می توان تحقق بخشید اما این خام دستی و توهمی بیش نیست . در ضربه اول اگر شکل ایدئولوژیکی سیاسی موجود نفی می شود در مرحله دوم باید حزب پیشاهنگ با به دست آوردن قدرت سیاسی در بزنگاه تاریخی ، مدیریت دوران گذار را به دست آورده و با هموار کردن زیرساخت های نظم جدید آخرین ضربه را زده و محتوای جدید را وارد کند .

لنینیست‌های ایرانی اگر چه راه انقلاب را به درستی یافته و در مسیر آن کوشیدند اما درست در لحظه عمل لنینیستی یعنی به دست گرفتن قدرت سیاسی سرگیجه گرفتند و شرایط حاصل آمده از ضربه اول را به دشمن طبقاتی تسلیم کردند.

بخت انقلاب در فضای فروریزش رژیم و همان حوالی تاریخی می‌گشت و در مسیر مبارزه روشن سر برآورده بود و باید به چنگ آورده می‌شد. کاری که لنین در 1917 کرد را لنینست های تحت تاثیر کوبا نکردند و جتا سرنوشت شان دراماتیک تر از پیشاهنگان کوبایی شد و در نهایت پرنده انقلاب دورتر شد.

واقعیت این است که ما به عنوان نیروی انقلابی و کمونیست و به عنوان پیشآهنگ همیشه باید مخاطره کنیم و دست به عمل انقلابی ای بزنیم که نیاز به اجازه از کسی یا شرایطی ندارد و حتا تضمین شده نیست . آن هایی که ترسی عظیم از به دست آوردن قدرت در چنین شرایطی را دارند همان هایی اند که از بی عملی شان برای همیشه رنج می بریم . در شرایط ضربه اول و فروریزش فرم موجود نیروی مترقی انقلابی جز عمل در به دست گرفتن قدرت سیاسی بختی دیگر ندارد و گرنه مرتجعین نبرد را خواهندبرد .

درس اساسی در این نهفته است که بعضی چیزها را باید تجربه کنیم و به پیشنیه تارخی مان بدل شوند تا در فرصت های بعد فرصت های اساسی را هدر ندهیم . دستور العمل حرکت صحیح را بیابیم و با گام هایی که رو به جلو می روند و محکم اند به عقب هم بنگریم و درس ها بیاموزیم. در مورد انقلاب وضع آیا بر همین قرار نیست؟

اگر چه تنها یک قدرت واقعی پرولتاریایی ست که می تواند وضعیت را به طور بنیادین دگرگون کند و ضربه دوم را کامل کند . اما بخت و اقبالی هم همان حوالی ریزش نظم اول می گردد که اگر مدد کند این تمهیدات و شرایط عینی به چنان شیوه ای مهیا خواهند شد و از چارچوب ایدئولوژیکی بورژوایی شان خلاص خواهند شد که فرم وضعیت موجود.

از همین روست که مبازره روشن و مستقیم از طریق ایجاد اعتصابات پیش دستانه سیاسی (ذر پیش دستی از رفرمیستها و بی عمل ها)و مبارزه مسلحانه به همراه یکدیگر می توانند به حسن یا امتیازی بدل شوند تا قدرت سیاسی به دست آید . بخت انقلاب به مثابه گدازه ای ست که دقیقا در پیچ و خم های مبارزه مستقیم مطابق با ضرورت تاریخی فوران می کند و باید به هر نحو و در همان جا نیز به چنگ آورده شود .

از همین روست که ما امروز به ابداع روش ها و اشکال و حتا ادبیاتی احتیاج داریم که بتواند این مباحث را مستقیما و به شکل پایه ای اجتماعی و در جامعه نهادینه کند. دوباره به صحنه آوردن لنینیسم امروز از طرف ما تنها به خاطر این نیست که شوریدگی و خروش احساسی و نوستالژیک انقلابی مان را بازسازی کنیم و نباید باشد و همین طور مطمئنا نمی خواهیم روش ها و اشکال و برنامه هایی قدیمی و منسوخ شده را که به تاریخ مبارزه ما کمونیست ها پیوسته اند در شرایط ملتهب موجود فرصت طلبانه تطابق دهیم و انتظار اجتماعی شدن این امر سیاسی را از دل تبلیغات ضد کمونیستی و امپریالیستی جهان سرمایه بکشیم و بخواهیم از این شرایط سترون نوزاد انقلاب بزایانیم.

ما باید باور کنیم که فضای خوش و خرم انقلابی گذشته که رفقایمان آفریدند به پایان رسیده است و شکست خورده است . ما باید باور کنیم که امروز توده های کارگران و زحمت کشان جهان دوری بسیاری از طرح های قدیمی ما دارند و سرخوردگی این شکست در صفوف نیروهایمان سرگشتگی و بی عملی را تزریق کرده و شتابان می کند.

ما باید پروژه انقلابی دوباره را ابداع کنیم و سرشت ویژه کمونیستی مان را در حوزه عمل معطوف به ابداع اشکال و روش های نوینی کنیم که بتواند ما و نیروهایمان دوباره سازمان داده و به صفوف مبارزات مستقیم دوباره بکشاند. باید در راه از پروژه منع تفکر و دستاویز کردن طرح عمل قدیم بپرهیزیم و دوباره از نو فکر کردن را به حوزه عمل انقلابی وارد کنیم .

این نه تنها فرصت طلبی نیست بل که عمل بر اساس تحلیل شرایط موجود است.

یک روز اگر رفقایمان به درستی فضای بی عملی و بن بست سیاسی را شکستند و روش مبارزه را توده ای کردند . امروز ما وظیفه داریم دوباره روشی نو برای همین کار ابداع کنیم.

پویا عزیزی

تضادی که در دوسوی خود ناتوانی‌ای را یدک می‌کشد. از یک‌سو ناتوانی حاکم و سیستم اعمال قدرت‌اش در برآوردن نیازها و ایجاد جامعه‌ای سالم و عاری از بروز جرم و در سوی دیگر ناتوانی محکومین در برآوردن نیازهای‌شان و ناچاری در برابر بستگی ِ سیستم حاکم و عدول از ساز و کارهای آن و منجر به کنشی که سوی روبه‌رو آن را جرم می پندارد.

شیرین عبادی قاضی سابق دادگاه، نویسنده و مدرس ايرانی است. او از نخستین قاضیان زن در ایران و تنها ایرانی است که جایزه صلح نوبل را در سال 2003به دلیل تلاش برای ترویج مردم سالاری و رعایت حقوق بشر و به ویژه حقوق کودکان و زنان در ایران دریافت کرد.

انقلاب اسلامی و حجاب اجباری

پویا عزیزی – دیکتاتوری‌هایی که بر اساس مذاهب شکل‌گرفته اند و در روال معمول‌شان حقانیت مذهب را اساس قاطعیت دیکتاتوریسم‌شان می‌پندارند، معمولا ًاکثریت معترض سرکوب شده‌ای دارند که بخش بزرگی از این اکثریت نیز هم‌چنان به ایدئولوژی همان مذاهب معتقدند، برای سرکوب اعتراضات ناشی از بستگی جامعه و قاطعیت خشونت ورز دیکتاتوری، از روش قدیمیِ چرخاندن سوی اعتراضات مردم به سوی مسائل‌خارجی و یا دشمن‌خارجی ، یعنی حرکت دادن مردم به سوی مبارزه با دیگری برای دوام بیش‌تر دیکتاتوری‌شان استفاده می‌کنند و در مواردی هم تاکنون نتیجه گرفته اند.
دیکتاتوری‌های مذهبی برای رهانیدن ٍخود از نقطه‌ مقابل اعتراضات مردم به فرافکنی روی‌آورده و معمولا کشورهای دیگری را بانی و مسبب اتفاقاتی می‌دانند که در کشورشان افتاده است و از این طریق توده‌های معترض را در پیکار و صحنه‌های متفاوت اعتراض علیه کشورهای دیگر سازماندهی فکری و تبلیغاتی سیستماتیک کرده تا سوی پیکان اعتراض را فریب‌کارانه به سوی دیگری تغییر دهند و از طریق این چرخش سرگرم کننده با فراغ‌بال بیش‌تری به سرکوب و محکم‌تر کردن پایه‌های حکومت‌شان بپردازند. حالا آن دیگری اسراییل باشد یا آمریکا، شوروی باشد یا انگلیس، مجاهدین خلق باشد یا هرگروه دیگری برایشان فرقی نیست. مهم این است که تمام مشکلات معیشتی و سیاسی کشور زیر سر این ها و امثال این‌ها باید باشد. مساله‌ی مهم دیگری است. دیگری‌ای که مردم باید تمام فریادها و فشارهاشان را بر سر او خالی کنند.

یکی از نمونه‌های موفق این برنامه‌ریزی، برنامه‌ریزی حکومت اسلامی ایران در مقابله سیستماتیک با جنبش‌های احتمالی داخلی است. تظاهرات‌های گاه و بی‌گاه بخشی از کاربلدان و مزد‌بگیران حکومت اسلامی از ابتدای قیام مردمی۵۷ تا‌کنون یکی از نمونه‌های بارز موفقیت این برنامه‌ها است. شعارهای مرگ بر آمریکا، شوروی، انگلیس، فرانسه، اسراییل در راهپیمایی‌های مناسبتی این گروه، بخشی از همین برنامه‌ریزی سیستماتیک برای سرکوب مخالفان است. بدیهی است که دستگاه عریض و طویل تبلیغاتی حکومت حضور این عده را در خیابان‌ها حضور پرشکوه مردم نامیده و از این طریق راه را برای حضور اپوزیسیون می‌بندد. چرا که حضور اپوزیسیون در این شرایط باز هم از طریق همان دستگاه‌های عریض و طویل حکومتی و تبلیغات‌شان به عنوان دست‌نشاندگان بیگانه و مخالفین خواست مردم نمود داده شده و کار دستگاه‌های سرکوب را با جرم‌های از پیش تعیین شده ساده می‌سازد. روشی که سال‌های سال است جمهوری اسلامی در برابر هرگونه معترضی از هر طیفی چه چپ باشد یا راست، لیبرال باشد یا ملی‌مذهبی، ‌اصلاح‌طلب باشد یا سلطنت‌طلب به کار‌گرفته و گویا از آن موفق بیرون آمده است.
پس از این مقدمه‌ٔ کوتاه قصد بر این است تا واکنش‌های هم‌سوی رهبران جنبش سبز را با این نوع از سیاست جمهوری اسلامی به بررسی بنشینیم و در ‌‌‌‌‌‌حد بضاعت‌مان تحلیلی از آن ارایه دهیم.
برای نمونه از تاریخ نزدیک‌تر، مساله حمله‌ اسراییل به کاروان صلح و واکنش سران حکومت‌اسلامی و رهبران جنبش‌سبز را مد‌‌نظر قرارخواهیم داد. اگر‌چه مساله‌‌ی غزه و محاصره‌ی آن و مساله‌ی مردم ستمدیده‌ٔ فلسطین مساله‌ای جهانی و حقوق‌بشری است و در تمام نگرش‌های انسان دوستانه‌ در هر‌کجای جهان محکوم است.اما مساله‌ٔ محکوم سازی این عمل شنیع در ایران به شکل دیگری و در راستای منافع دموکراسی‌خواهی هم قابل بررسی است. در مقایسه میان نوع عملکرد سیاستمداران ترک و قدرتمندان ایران، ریزبینی متفاوتی نیاز است تا به کنه بعضی از موضع‌گیری‌ها بپردازد.
در ترکیه اردوغان سخنرانی می‌کند، همه را همراه می‌کند حتا مخالفین دولت‌اش را و این همراهی از سر موضع قدرت و توانایی دیپلماتیک دولت وی در سطح جهان است. اردوغان از اسراییل می‌خواهد که دست از دروغ گویی بردارد،‌چرا که دولت وی از موضعی بشری و صادقانه به موضوع غزه نگریسته است و همان طور که قدرت دوستی بالایی دارد قدرت دشمنی بالایی هم دارد.
اردوغان با این مواضع نه تنها اسراییل و فلسطین، هردو را به رسمیت می شناسد، اعتراض قابل قبول و مثمر ثمری نیز می‌کند و تهدید به دشمنی او نیز در مقابل حملهٔ اسراییل به کشتی ترکیه هنوز در برابر توانایی دوستی کشور او قرار دارد و توانایی دوستی را زیر سوال نمی‌برد.
اما در ایران که حکومت آن شاید خوشحال‌ترین حکومت جهان از این اتفاق باشد،موضوع به شکل دیگری‌ست. خامنه‌ای در بیانیه‌ای به همین مناسبت می‌نویسد (وجدانهاي بيدار در سراسر جهان بايد جداً بينديشند كه بشريت امروز با چه پديدهٔ خطرناكي در منطقه‌ي حساس خاورميانه روبرو است؟ چه رژيم سفاك و گستاخ و ديوانه‌ئي امروز بر كشور غصب شده‌ٔ فلسطين و مردم مظلوم و داغديده‌ٔ آن تحكّم ميكند؛ سه سال محاصره‌ٔ غذائي و داروئي و حياتي يك و نيم ميليون زن و مرد و كودك در غزه، به چه معني است؛ كشتار و حبس و شكنجه‌ي روزانه‌ٔ جوانان در غزه و ساحل غربي چگونه قابل فهم است . فلسطين، ديگر نه مسأله‌ئي عربي و حتي نه فقط مسأله‌ئي اسلامي، بلكه مهمترين مسأله‌ي حقوق بشري جهان معاصر است.)
این جملات را آقایی می نویسد که هم اکنون در کشور تحت حکم‌رانی‌اش،‌ زندان‌ها از زندانی‌های بدون جرم‌های مشخص، بدون وکیل و فارغ از امکانات اولیه انباشته شده و اسناد تجاوز و شکنجه و کشتار بسیاری از آنان با اتهام های واهی همکاری با کشورهای بیگانه و جاسوسی و همکاری با گروهکها … منتشر شده است. ایشان در کشوری این بیانیه را صادر می‌کند که بیش‌ترین آمار اعدام‌های سیاسی را نسبت به جمعیت خودش دارد. در کشوری این بیانیه را می‌نویسد که نقض گسترده‌ی حقوق بشر و شهروندی و حقوق زنان در قوانین‌اش اعمال شده است و آنچه اعمال نشده به شکل غیر‌قانونی توسط نهادهای قانونی اجرا می‌شود. در حالی این بیانیه را می‌نویسد که به دستور خود ایشان و روسای منصوب ایشان مجازا‌ت‌های اعدام صورت گرفته و خودش رسما در آخرین نماز‌جمعه از مجازات اعدام دفاع کرده است. او هم‌پالگی‌هایش هنوز هم سعی می‌کنند آنچه اتفاق افتاده و مردم و جهانیان دیده‌اند را فرافکنی کنند؛ می‌گوید:فلسطين، ديگر نه مسأله‌ئي عربي و حتي نه فقط مسأله‌ئي اسلامي، بلكه مهمترين مسأله‌ي حقوق بشري جهان معاصر است.
اما موضع‌گیری برخی رهبران اصلاح‌طلبان در همین راستا نیز از نگاه دیگری قابل تحلیل است. اصلاح‌طلبان مدتهاست که می‌خواهند از طریق توسل به پدر روحانی حکومت اسلامی شان یعنی خمینی و تایید مرتب او حاشیه‌ی امنی برای خود ساخته و از زیر ضرب رفتن با اتهامات وابستگی به خارج و خروج از نظام جلوگیری کنند و از این طریق حرکت سیستماتیک تبلیغ و سرکوب حکومت اسلامی را خنثی کنند و هر‌چند مرتبا با توسل به گفته های خمینی و عملکردش سعی می‌کنند با ولی فقیه فعلی که او نیز قرائت متفاوتی از گفته‌ها و عملکرد خمینی دارد ابراز مخالفت نموده و وی و گرایش‌اش را خارج از خط امام خوانده و خود را دنباله روی واقعی خمینی و وارث حقیقی نظام نشان دهند. اما امروز پس از یکسال هنوز به خطای استراتژیک‌شان پی‌نبرده‌اند یا آن را اساسا اشتباه نمی‌شمارند.
برای شاهد این مدعا به بخشی از بیانات کروبی در آستانه‌ی سالگرد خمینی رجوع می‌کنم. کروبی در آن بیانات می گوید: ( اینکه آقایان می‌گویند اینها از راه امام منحرف شده اند، ما می‌گوییم نخیر ما از راه امام منحرف نشده ایم و به خاطر راهمان و به خاطر آرمان‌های امام و مبارزات ملت هم داریم تلاش می‌کنیم و شما که اشکالی دارید بیائید باهم مناظره کنیم ، هر کسی را که خواستید تعیین کنید و بگویید که از طرف حکومت هست و حاکمیت قبولش دارد و می نشینیم در مقابل مردم و مناظره می کنیم و ملت عزیزمان هم داوری می‌کنند، که حتی حاضر نشدند و حاضر نمی شوند چون خودشان می‌دانند که چطور دارند ریشه های انقلاب را می‌سوزانند و چگونه آرمان‌های امام را زیر پا گذاشته و انحراف از طرف دیدگاه خودشان در انقلاب بوجود آورده اند و اندیشه‌های خود را بر اندیشه‌های امام تحمیل می کنند)
اگر‌چه بیانیه‌ٔ موسوی و‌کروبی در همدردی با مردم ترکیه و خواست تنبیه حکومت غاصب اسراییل نگاشته شده است. اما نوع این حرکت بر اساس تئوری خمینی‌وار (اسراییل باید از صحنه روزگار محو شود) شکل گرفته که به شکل مستقیم تری از دهان احمدی نژاد بارها و به شکل بارزتری در آخرین سخنرانی خامنه ای ادا شد و آقایان هم برای اینکه از قافله عقب نمانده باشند خواستار تنبیه اسراییل شدند و دیدیم که کیهان هم که روزنامه‌ی شناس‌نامه دار حکومت است بیانیه موسوی را به چاپ رساند.
آنچه مسلم است این موضوع اساسی ست که همراهی با گفته‌های آقای خمینی از سوی رهبران جنبش سبز و سعی وافر اینان(برای ادامه رهبری و سازماندهی مردم) که این بار آقای موسوی در بیانیه‌اش صریحا به آن اشاره می‌کند (اینجانب به همراهی جنبش سبز)نه تنها در ساختن حاشیهٔ امن کمکی به آن‌ها نخواهد کرد بل‌که بخش عظیمی از مردمی را که کشتار بیش از ده هزار نفر در دههٔ شصت به دستور مستقیم خمینی و قریب به ۵ هزار نفر از آن‌ها که در زمان نخست‌وزیری خود آقای موسوی اتفاق افتاده است را به‌یاد می‌آورند، زنان و دخترانی که جوانی‌شان با گشت‌های کمیته و لباس شخصی‌های دوران نخست‌وزیری آقای موسوی و همین آقایان عجین بوده و خیل خانواده‌های زندانیان و رنج‌دیدگان متفاوت را از همراهی با این جنبش سلب خواهد‌کرد و امروز نیز که در لغو تظاهرات سالگرد انتخابات همگام با حکومت از مردم خواسته‌اند تا خیابان ها را خالی کنند و خود را نگران جان و مال و ناموس مردم نشان داده‌اند . برای سوالات همین مردمی که می‌پرسند پس چرا یک سال قبل نگران نبودید ؟ و همین طور برای مردمی که می‌پرسند در دهه‌ی شصت چرا نگران نبودید و سال شصت و هفت چرا بیانیه ندادید و هنوز هم که دهان باز نمی کنید هیچ پاسخ قانع کننده ای ندارند.
جنگ صلیبی میان فلسطین و اسراییل که پس از گفته‌های خمینی درباره‌ی محو اسراییل از نقشه‌ی جهان ارثیه‌اش به جنگ لفظی میان دو حکومت خودکامه و مذهبی ایران و اسراییل رسید و راه قدس را از کربلا نشان داد. این دو سال های سال است که در یک بازی دو‌طرفه منافع هم را تامین می‌کنند و حضور جنایتکارانه ی هر دو منوط به حضور دیگری است ومسلما حذف هر کدام از طرف‌های بازی منجر به تمام شدن کل بازی خواهد بود. بازی ای که آقای خامنه‌ای و جمهوری‌اسلامی برای طراحی یک دشمن خارجی و سرکوب معترضین داخلی و ساخته و پرداخته کردن قدرت نظامی و سعی در دستیابی به سلاح‌های پیشرفته و حمایت از گروه‌های افراطی اسلامی در مناطق اشغالی از یک سو برندهٔ آن است و از سوی دیگر اسراییل برای جلوگیری از خلع سلاح اتمی خود و پیشبرد مواضع قدرت طلبانه و تمامیت خواهانهٔ خودش و جلوگیری از روی‌کار آمدن یک دولت اسلامی افراطی در فلسطین از سوی دیگر برندهٔ آن .
در این میان مردم مظلوم فلسطین و ایران نیز قربانی تمامیت خواهی های تئوری خمینی و اسراییل می شوند و باید گفت که موضع گیری های مشترک رهبران جنبش سبز بدون نشان دادن مرزهای متفاوت در بیانیه هایشان نه تنها جمهوری اسلامی را در سرکوب معترضین مصمم‌تر کرده و نیروها را متمرکز می‌کند بل‌که در ذهن مردم آگاه این همانی ای را می‌سازد که نتیجه اش همان چرخش سوی فلش و سرکوب است .

نهاد هاي امنيتي جهت جلوگيري از گسترش كمپين و اعضاي آن و همين طور شور و شوق فعالين آن كه معمولا ً قانوني بودن اين فعاليت ها را هم چون برگ برنده اي در دست دارند (فارغ از تمام هزينه هايي كه در اين سال ها پرداخته اند) با اتخاذ استراتژي ايجاد رعب و وحشت و غيرقانوني جلوه دادن اين فعاليت ها سعي بسيار بالايي در جلوگيري از اين امر خطير در روزهاي ابتدايي سال 88 اتخاذ كرده اند ، به طوري كه بازداشت ها ، اخطارها و تهديدها و فضاي فوق العاده امنيتي در يك ماه و نيم ابتداي سال جديد نتيجه اي همچون بازداشت هاي بي دليل و نابخرادانه اعضاي كمپين در حال رفتن به عيد ديدني را به به بهانه واهي تجمع وهمين طور تهديد و دستگيري مريم مالك از اعضاي كمپين و سپس دستگيري ديگر رفقايمان در حال شركت در تجمع گراميداشت روز كارگر نداشته است .
ماموران ، بي حرمتي ، عدم رعايت قانون ، نقض كامل حقوق حداقلي انساني ، را در مورد تك تك اين دستگيري ها اعمال داشته و ماهيتي خشونت طلب و ضد قانون از خود به نمايش نهاده اند . اين برخورد ها براي هيچ يك از ما اعضاي كمپين تجربه نشده و يا حتا دور ا از انتظار نيست و نبوده است چرا كه حضور نهادهاي برابري خواه كه بر مبناي ارايه و خواست مطالبات به صورت مدني و فارغ از هرگونه بي قانوني و در جهت برابري طرح ريزي و به منصه ي ظهور اجتماعي رسيده باشند در جوامع نه چندان در حال توسعه اي چون حال ِ ايران بي گمان فرآيندي از مدرنيزاسيون تلقي شده و خواهد شد . مطالباتي كه در افق تحقق شان افول سنت را كه مبتني بر پدر سالاري ، مردمداري و كاملاً براساس منفعت ِ طبقات حاكم طرح ريزي شده است و همين طور نابودي بنيادگرايي را به همراه خواهد داشت .
نهادهايي كه با حضور روشنگرانه شان آنچه از ساختمان ديرينه سنتي –مذهبي و حتا غير مذهبي هنوز پا برجا و مستحكم مانده باشد را مورد حملات انتقادي خود قرار داده و با ارايه ساخت جديد تري از طريق روشنگري بر نابه هنگامي حضور سنت صحه مي گذارند . مقايسه ي آن چه در جهان پيش رفته تر جاري است با آنچه كه جهان پس مانده تر را به انزواي از آن جهان وا مي دارد و در راستاي تغيير و پافشاري بر آن تنها و تنها به طرز مثمر ثمري فرسودگي هاي بافت سنتي و مذهبي و يا حتا قانوني را در مقابل فرهنگ به نمايش مي گذارد و اكنون اين نمايش پيكاري ست كه شديدا ميان گفتمان هاي مذكور جاري است . پيكاري كه از يك سو دين و يا سنت را به عنوان ساختاري بنيادين كه بر زندگي عمومي مسلط گردانيده شده است ، و سلطه نهادهاي ديني را با قانون هاي نابرابرشان كه اكنون ناعادلانه و تبعيض آميز به نظر مي ايند در برابر ِ برابري خواهي و خواست ِ تغيير براي ِ برابري و پافشاري ِ مصرانه بر تغيير ِ شرايط از سوي ِ ديگر به عنوان نظمي كاملاً نوين و نمادين و خواهان ِ مدرنيزه شدن رقم مي زند . صحنه پيش رو هم چنان الهام بخش مقاومت و هزينه از يك سو و اعلام قدرت و ارعاب و سركوب از سوي ديگري ست . اما به راستي كدام طرف پيروز و سرافراز از اين بازي خارج مي شود؟
با بينش عميق تري از روي ِ آينده نگري در خواهيم يافت كه هزينه ها گرچه از سوي ِ برابري طلبان طاقت فرسا و بيش تر در كوتاه زمان به چشم آمده اما هزينه نهايي هزينه اي است كه سنت و بنيادگرايي اش در اين پافشاري براي جلوگيري از افول خويش در اين بازي به گرو نهاده و در نهايت سود آوري اي در بلند مدت براي او نخواهد بود ، چون دامنه ي داوري جامعه در نهايت به سمت گستره اي از برابري ، آزادي هاي مشخص و كرامت انساني ميل نموده و اين هزينه گري خود واكنشي خواهد بود كه منجر به خواست برابري به شكل هاي گسترده تري در عموم جامعه خواهد شد و چه بسا عرصه اين پيكار و جنجال آفريني بر سر ِ آن از طريق رودررويي و حادنمايي ، جامعه و قشر هاي سهل انگار و ناآگاه اش را به يكباره به اين سوي متوجه نمايد و اين توجه مسلماً‌ به نفع بنياد گرايي و بنيادگرايان نخواهد بود .
بله ! ما مي دانيم براي چه دستگير مي شويم . مي دانيم براي چه فعاليت مي كنيم و مي دانيم كه فعاليت مان كاملاً قانوني ست و مي دانيم كه قانون درباره ي ما رعايت نمي شود و مي دانيم كه پيروز نهايي ِ اين ميدان ماييم .
اما فارغ از تمام اين ها نمي توانم فراموش كنم و خاطره ي اين ديدار كوتاه آزارم مي دهد و آزادم نمي كند ، وقتي براي آزادي مريم مالك قرار شد كه برويم جلوي اوين و منتظر باشيم تا آزادش كنند ، امير ، نيكزاد ، سمانه ، نفيسه ،‌شهاب و من قرار شد كه از ميدان ونك با هم برويم . و در گفت و گوهاي كوتاهي كه قبل از حركت با هم داشتيم هنوز چشم هاي صميمي و پرقدرت نيكزاد را به خاطر مي آورم كه بحث بي دليل ما را به دليل واضح تري تمام كرد و جالب اين كه براي رسيدن به اوين نيكزاد راه را از همه ي ما به تر بلد بود و راننده را براي رسيدن زودتر راهنمايي كرد و انگار شوخي هاي من به جد تحقق يافته اند كه مي گفتم تمام راه ها به اوين مي رسند و اكنون نيكزاد عزيز تو به تر از همه ي ما راه اوين را بلد بودي و انگار اين بلد بودن تو را زودتر به آن جا رساند . اكنون خاطره آن ديدار شيرين كه به قصد آزادي و به استقبال آزادي بود به تلخي دستگيري تو و دوستان ديگر مان بدل شده است وما هنوز جلوي اوين ايستاده ايم و خواهيم ايستاد و منتظر آزادي رفقايمان خواهيم بود فقط گاهي جاي مان عوض مي شود و منتظر هم مي مانيم يك روز ما منتظريم و يك روز ديگران منتظر آزادي ِ ما . آرزوي آزادي ِ هرچه زودتر تان را داريم و محكوم مي كنيم دستگيري بي دليل تان را.